Vergroening van kademuren

Amsterdamse kademuren staan voor grootschalige renovatie. Dit biedt een unieke kans om de kades opnieuw in te richten voor muurflora, zoals dat vroeger ook het geval was. In de Houthaven verrijst een duurzaam woon- en werkgebied met circa 2.700 woningen, waar ook de natuur een thuis vindt.

Naast verblijfplekken voor vogels, vleermuizen en insecten speelt klimaatadaptief groen een sleutelrol in deze ontwikkeling. Muurplanten zijn een speerpunt in het stedelijk biodiversiteitsbeleid, specifiek ook in Amsterdam waar het in diverse beleidsstukken vastligt.

De nieuwe aanpak bestaat uit twee belangrijke innovaties. Als eerste een vochtvoerende laag achter de stenen die als een spons werkt en water vanaf de voet van de kademuur omhoog transporteert. Als tweede het gebruik van zachte, kalkrijke mortel in plaats van de harde mortels die de afgelopen eeuw gebruikt werden. Deze combinatie zorgt voor ideale groeiomstandigheden voor muurplanten, zonder dat dit ten koste gaat van de constructieve eisen die aan een kademuur gesteld worden. Het ontwerp is tot stand gekomen na uitgebreid literatuuronderzoek en het bestuderen van ervaringen elders.

In 2018 vroeg de gemeente Amsterdam aan Copijn om een proefproject op te zetten in de Houthaven. De opdracht was om te onderzoeken hoe kademuren succesvol vergroend kunnen worden, met oog op de toekomstige kilometers kade die aangepakt moeten worden. Het proefstuk werd gebouwd tegen een bestaande betonwand met een capillair werkend doek en een kratsysteem gevuld met substraat. De basaltblokken werden met metselankers vastgezet aan de betonplaat. Open verticale en diagonale stootvoegen onder de waterlijn zorgen ervoor dat water de constructie binnenkomt.

Na uitgebreid onderzoek naar verschillende plantensoorten blijken vooral Muurfijnstraal, Wit Vetkruid, Dalmatiëklokje en Varenhelmbloem uitstekend te gedijen op deze nieuwe kademuren. Deze soorten werden in 2022 ingeplant en de resultaten zijn veelbelovend.

Het project laat zien dat techniek en natuur elkaar kunnen versterken. De beplanting groeit spontaan, heeft geen onderhoud nodig en draagt bij aan de biodiversiteit van de stad. Een duurzame oplossing die past bij de historische uitstraling van Amsterdam.

Gedurende zes maanden werd het proefproject intensief gemonitord. De vitaliteit van de planten werd gemeten met een gemiddeld percentage van 70 procent, wat hoog te noemen is. In het midden en lage muurdeel ligt deze vitaliteit nog aanzienlijk hoger.

De muurleeuwenbek heeft zich met uitlopers over de muur verspreid. De algehele ontwikkeling is als goed aan te merken, gelet ook op de korte moeilijke condities voor de muurplanten op een dergelijke nieuwe muur. Alle aangebrachte beplantingen stonden stevig in de muur.

Het onderhoud van de groene kademuren is minimaal. De enige noodzakelijke ingreep is het verwijderen van houtige gewassen, omdat deze de constructie kunnen aantasten. In andere steden worden deze werkzaamheden eenmaal per vijf jaar uitgevoerd na een visuele inspectie.

Een bijkomend voordeel is dat spontaan groeiende planten gewoon mogen blijven staan. Als er een varentje uit de kademuur groeit, mag deze daar lekker door blijven groeien. Dit past perfect binnen de bestaande renovatieplannen van de gemeente en verhoogt de biodiversiteit van de stad.

De vergroening van de kademuren past binnen het omgedachte beleid dat de kademuren van Amsterdam moet gaan vergroenen. Het verbeteren van de muren kan best wat kosten, maar het past goed binnen de renovatieplannen van de gemeente die er sowieso al lagen.

Amsterdam gaat de komende tijd kilometers kade vergroenen. Omdat de kwaliteit van bruggen en kademuren in de binnenstad renovatie nodig heeft, is dit een mooi moment om die muren zo aan te leggen dat muurplanten weer een kans krijgen. Het Houthaven-project toont aan dat dit technisch uitstekend mogelijk is.